Żylakami kończyn dolnych nazywa się żyły, które uległy nieodwracalnemu poszerzeniu, wydłużeniu i poskręcaniu niezależnie od ich wielkości. Żylaki obejmują żyły powierzchowne (umiejscowione tuż pod skórą) oraz tak zwane żyły łączące (tzw. perforatory) czyli naczynia żylne biegnące pomiędzy żyłami powierzchownymi a układem żył głębokich.
Żylaki pierwotne wywołane są występowaniem mniejszej ilości tkanki sprężystej w ścianach naczyń żylnych, co zmniejsza ich odporność na rozciąganie. Powiększenie się światła wywołuje niewydolność zastawek w żyłach, co umożliwia cofanie się i zaleganie większej ilości krwi i powoduje dalsze poszerzanie naczynia. Czynnikami sprzyjającymi powstawaniu żylaków jest zastój żylny występujący podczas długiego stania (np. fryzjerzy, chirurdzy), zwiększone ciśnienie w żyłach na skutek utrudnionego odpływu (np. ciąża, podnoszenie ciężarów, zaparcia). Zapobieganie polega na noszeniu elastycznych pończoch, opasek, gimnastykowaniu kończyn. Marsz i gimnastyka zapobiegają tworzeniu się żylaków poprzez ułatwienie odpływu krwi na skutek działania pompy mięśniowej.
Żylaki wtórne powstają na skutek zwiększonego przepływu krwi przez żyły powierzchowne kończyn dolnych spowodowanego niedrożnością żył głębokich. Niedrożność jest następstwem przechorowanej zakrzepicy. Niekiedy większy przepływ może być spowodowany uszkodzeniem zastawek żył głębokich lub przeszywających.
Żylaki o rzadkiej etiologii spowodowane wrodzonymi lub nabytymi przetokami tętniczo-żylnymi. Zaliczany jest tutaj również Zespół Klippela-Trénaunaya.